Sinds april 2025 loopt in Nederland de eigenlijke experimenteerfase van de gesloten coffeeshopketen. Op 9 september 2026 ging de eerste vervolgmeting naar de Tweede Kamer in Den Haag. Het resultaat oogt op het eerste gezicht onspectaculair, en juist daarin ligt de politieke betekenis: wie van de gereglementeerde teelt een aardverschuiving verwachtte, vindt in de gegevens evenveel bevestiging als zij die voor een consumptie-explosie waarschuwden.
📑 Inhaltsverzeichnis
Tien deelnemende gemeenten tegen tien vergelijkingsgemeenten
Het onderzoek voeren het Trimbos-instituut, het onderzoeksbureau Breuer&Intraval en RAND Europe gezamenlijk uit, in opdracht van het Onderzoeks- en Documentatiecentrum WODC voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Vergeleken worden tien gemeenten die aan het experiment deelnemen, met tien gemeenten die doorgaan volgens het oude tolerantiemodel. De gegevens voor deze eerste meting werden overwegend tussen september 2025 en maart 2026 verzameld. Dit is de eerste van vier jaarlijkse vervolgmetingen, die tot 2028 moeten doorlopen. Hoe de omstelling van de leveringsketen begon, hebben we bij de start van de experimenteerfase in ons verslag over het modelproject met 80 coffeeshops beschreven.
Meer keuze, goedkoper gras, duurder hasj
De duidelijkste verandering betreft het aanbod zelf. In de deelnemende gemeenten heeft het assortiment merkbaar verbreed, sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. Op de kaarten staan inmiddels producten die in de gedulde markt nauwelijks een rol speelden: eetbare producten, vapes en concentraten, waarvan een deel zeer hoge THC-gehaltes bevat. Bij de prijzen lopen de ontwikkelingen uit elkaar. Cannabisbloemen werden goedkoper, vooral de soorten die in Nederland worden geteeld. Hasj daarentegen werd duurder in de experimentgemeenten. De bezoekers waarderen de prijs-kwaliteitsverhouding desondanks beter dan voor de start van het experiment.
Bij het gebruik gebeurt niets
Precies waar het politieke debat het luidst wordt gevoerd, melden de onderzoekers een nulresultaat. Tussen experiment- en vergelijkingsgemeenten konden geen verschillen in consumptiefrequentie worden vastgesteld. Ook het aantal coffeeshopbezoeken bleef stabiel. Bij de levenskwaliteit in de betrokken wijken liggen de beoordelingen tussen 7,6 en 7,8 van de tien mogelijke punten, en voor effecten van het experiment zijn er volgens inschatting van het team geen overtuigende aanwijzingen. Dit geldt in beide richtingen, dus noch voor een verslechtering van de veiligheidssituatie noch voor een meetbare ontlasting.
De illegale markt verdwijnt niet vanzelf
De zwarte markt blijft bestaan, en de consumenten noemen daarvoor twee zeer nuchter redenen: lagere prijzen en grotere hoeveelheden. Dit is het kwetsbare punt van elk gereglementeerd model, want een legaal kanaal met beperkingen op hoeveelheid en belastinglast kan dit voordeel nauwelijks compenseren. Aan de aanbodzijde berichten de betrokken partijen op zijn minst van nauwere samenwerking tussen gemeenten, coffeeshopuitbaters, producenten en toezichthouders. Dat deze leveringsketen ook nieuwe actoren aantrekt, bleek onlangs toen een internationaal tabakconcern op de markt trad en Den Haag moest vaststellen dat het geen wettelijke mogelijkheid had om dit tegen te gaan.
Wat hieruit voor Duitsland valt af te leiden
Voor het Duitse debat over regionale modelprojecten is het Nederlandse experiment de meest voor de hand liggende Europese referentie, ook al ligt de tweede pijler van de cannabiswet hier politiek stil. De bevinding luidt vooralsnog: regulering verandert eerst het product en de leveringsketen, niet het gedrag van de consumenten. Wie van een modelproject korte-termijneffecten op consumptiecijfers verwacht, legt de meetlat op de verkeerde plaats. Een blik naar Zwitserland ondersteunt dit, waar Zürich zijn pilotproject Züri Can tot 2028 heeft verlengd in plaats van na twee jaar balans op te maken. Dat Zwitserland dit pad vroeg is ingeslagen, toont al ons oudere artikel daarover hoe het land op weg is naar modelprojecten, en in Duitsland mislukte een modelproject voor cannabisafgiften lang vanwege de goedkeuringsbeheerders.
Opmerkelijk is ook de terughoudendheid van de onderzoekers zelf. Ze schrijven uitdrukkelijk dat de periode te kort is om betrouwbare conclusies te trekken. Daarmee staan ze in tegenspraak met de snelheid waarmee dergelijke tussenstanden politiek worden gebruikt. Welke statistieken überhaupt geschikt zijn om legaliseringseffecten te meten, is sowieso omstreden, zoals onze analyse van de EU-cannabistoolkit heeft aangetoond. De volgende metingen volgen jaarlijks, het kabinet besluit in 2029 over de voortzetting van het experiment.
Veelgestelde vragen
Wat is het Nederlandse cannabisexperiment precies?
Het is een door de staat gecontroleerde poging om de leveringsketen van coffeeshops te sluiten. Toegelaten producenten leveren de coffeeshops in tien deelnemende gemeenten legaal, terwijl de verkoop in de rest van het land slechts wordt geduld en de aanvoer uit de illegale markt komt. De experimenteerfase loopt sinds april 2025.
Is het cannabisgebruik door het experiment gestegen?
Niet volgens de eerste vervolgmeting. De onderzoekers vonden geen verschillen in consumptiefrequentie tussen de deelnemende gemeenten en de vergelijkingsgemeenten. Ook het aantal bezoeken aan coffeeshops bleef stabiel.
Is cannabis in Nederland door regulering duurder geworden?
Dat hangt van het product af. Cannabisbloemen werden goedkoper, vooral de in Nederland geteelde soorten. Hasj daarentegen werd duurder in de deelnemende gemeenten. Over het geheel nemen klanten de prijs-kwaliteitsverhouding beter waar dan voor de start.
Verdringt legale verkoop de zwarte markt?
Tot nu toe niet. De illegale handel bestaat voort, en consumenten rechtvaardigen dit met lagere prijzen en grotere afgifte-hoeveelheden. Precies op dit punt wordt de grens van een model duidelijk dat legale aankoop in aantallen begrenst.
Wanneer liggen definitieve resultaten voor?
De vervolgmetingen lopen jaarlijks tot 2028. Pas daarna zou een totale evaluatie mogelijk zijn. Over voortzetting of beëindiging van het experiment beslist het Nederlandse kabinet in 2029.
Bronnen: Trimbos-instituut, eerste bevindingen uit het experiment Gesloten Coffeeshopketen, gepubliceerd op 9 september 2026; WODC, Onderzoek Experiment Gesloten Coffeeshopketen, eerste vervolgmeting, ingediend bij de Tweede Kamer op 9 september 2026.
Sollte Deutschland das niederländische Coffeeshop-Modell übernehmen?
Branchen-Update
News, Analysen und Reportagen — mehrmals im Monat direkt in dein Postfach.
